,,Jeżeli chcesz powiększyć tekst na stronie - użyj Ctrl + scroll."


Wprowadzenie w historię rodu Takeda oraz Daitō-ryū Aiki-jūjutsu

Szkoła Daitō-ryū Aiki-jūjutsu to zaledwie mała część spuścizny możnowładczego rodu Takeda. Uczy ona umownych form walki (jap. kata) mających na celu przekazanie za pomocą dźwigni, obaleń, rzutów i duszeń zasad zawartych m.in. w doktrynie filozoficznej aiki inyōhō. Czy brzmi to enigmatycznie? Oczywiści, że tak, bo cała historia tradycji rodu Takeda zawiera mnóstwo tajemnic. Poniżej mamy jej krótkie streszczenie.

W okręgu Izumo, na wybrzeżu Inasa naprzeciwko siebie stało dwóch przeciwników. Pierwszy z nich to Takemikazuchinoo-no-kami (alias Takemikazuchi-no-mikoto, Kashima-Ōkami - czytany również jako Kashima-Daijin) - zrodzony z krwi zabitego Kagutsuchi-no-kami, wysłannik Amaterasu-Ōmikami mający za zadanie zdobyć władzę na ziemi dla jej potomków. Drugi to Takeminakata-no-kami - syn Ōkuninushi-no-kami'ego władcy tych ziem - który wyzwał przybysza na probę sił. Takeminakata-no-kami jako pierwszy chwycił za rękę Takemikazuchinoo-no-kami, którą właściciel natychmiast ,,przemienił w sopel lodu, a potem w brzeszczot miecza” wywołując u oponenta przerażenie i puszczenie chwytu. Następnie Takemikazuchinoo-no-kami zaczął domagać się by ,,przeciwnik wyciągnął ku niemu swa rękę, a gdy ja uchwycił, to ścisnął, zmiażdżył i oderwał odrzucając niby młode odrośle trzciny”. Tak według Kojiki z 712 roku wyglądało użycie tegoi. Na pamiątkę tego starcia organizowane były siódmego dnia siódmego miesiąca walki tegoi jako części obrzędów shintō.

Pierwszą opisaną walkę tegoi na dworze cesarskim przedstawia Nihongi z roku 720, w której Nomi no Sukune kopnięciem druzgoczącym żebra, zabił Taima no Kehaya przed obliczem jedenastego cesarza Suinina (29 p.n.e.-70 n.e.). W rezultacie tego zwycięstwa ziemie pokonanego przeszły pod nadzór cesarza jako seniora Nomi no Sukune. W roku 734 tegoi jako sumai no sechie – dworskie ceremonie sumō, weszły w skład rozrywek dworu. Sumai no sechie uważane jest za pierwowzór współczesnych zawodów sumō. Według Genpei Jōsuiki (znanego również jako Genpei Seisuiki) z XIII wieku, w roku 858 za pomocą walki sumai rozstrzygnięto o sukcesji po cesarzu Montoku. Małoletni książę Korehito (850-880) po pojedynku miedzy Notorą, a Yoshio przeszedł do historii jako pięćdziesiąty szósty cesarz o imieniu Seiwa. Za jego panowania w roku 868 sumai no sechie oficjalnie zostało przeniesione z jurysdykcji Shikibushō – Resortu Ceremonii do Hyōbu-shō – Resortu Spraw Wojskowych, co podkreślało jej militarny charakter. Różne formy ćwiczeń tegoi stały się częścią wykształcenia potomków cesarza Seiwa.

Jego wnuk książę Tsunemoto (894 – 961) nauczył się tegoi od swego ojca - księcia Sadazumiego ( 874-916 ). Tsunemoto przyjął nazwisko Minamoto zgodnie z tradycją, według której książętom krwi, dla których zabrakło synekur w aparacie administracyjnym, nadawano nowe nazwiska - przeważnie Taira lub Minamoto - oraz ziemie w celu zmniejszenia liczby pretendentów do tronu, a także zmnijszenia obciążeń budżetu państwa. Minamoto Tsunemoto wsławił się w tłumieniu rebelii Fujiwary Sumitomo w latach 939/40, rozpoczynając tym samym budowę militarnego autorytet Minamotow (z linii Seiwa-Genji). Genji no Heihō – militarne umiejętności Minamoto były fundamentem potęgi rodu. I tak syn księcia TsunemotoMinamoto Mitsunaka (912-997) zasłużył się w likwidacji przewrotu pałacowego w roku 968. Jego synowie Yorimitsu (alias Raiko, 948–1021) oraz Yorinobu (968–1048) - obaj związani z patronem Fujiwara Michinaga (966 – 1076) - walnie przyczynili się do osiągnięcia szczytu potęgi rodu Fujiwara. Yorimitsu dał początek gałęzi linii Seiwa-Genji nazywanej Settsu-Genji, natomiast Yorinobu - gałęzi Kawachi-Genji. Minamoto Yorinobu w latach 1028-1031 zdławił rebelie Tairy Tadatsune. Syn Yorinobu - Minamoto Yoriyoshi (998 -1082) wraz z synami Yoshiie (alias Hachiman Tarō, 1041-1108) oraz Yoshimitsu (1045-1127) byli bohaterami wojen na północy: zen-kunen-no eki (1051-1062) oraz go-sannen-no eki (1083-1087). Po zwycięstwie w roku 1087 autorytet Yoshiie był tak wielki, że wzbudziło to zaniepokojenie i oboszczenia ze strony władz cywilnych, ale to i tak nie przeszkodziło jego potomkom zostanie shōgunami z lini Minamoto oraz Ashikaga.

Jednak dla rodu Takeda większe znaczenie ma młodszy brat Yoshiiego, wspomniany już Minamoto Yoshimitsu znany również jako Shinra Saburō. To jego uważa się za ojca tradycji rodu Takeda. Minamoto Yoshimitsu wychowywał się na zamku w miejscowości Daitō w prowincji Ōmi (dziś prefektura Shiga), dlatego też był on nazywany Daitō Saburō. Zapewne podstawą edukacji młodego Saburō było Genji no Heihō przekazywane jedynie wśród członków rodu Minamoto. Na podstawie dużego kompendium pt. ,,Rodu Minamoto zebrane badania o sprawach wojskowych" (jap. Genke kin'etsushū, alias Kin'etsushū), zachowanego w rodzie Ogasawara, pochodzącym od Minamoto Yoshikiyo (alias Osakabe Saburō, Takeda Kaja, Takeda Yoshikiyo, 1075-1149) - drugiego syna Yoshimitsu, można przypuszczać, że Genji no Heihō zawierało kompilacje wojennych strategii (jap. gumpō/gunpō), militarne wróżbiarstwo (jap. gumbai heihō, czytane również jako gunbai heihō) oraz ezoterykę pochodzącą z buddyzmu tantrycznego, taoizmu i shugendō. Yoshimitsu studiował również klasyczne chińskie strategie wojskowe Sun Tzu i Wu Tzu. Znane były jego umiejętności w literaturze i sztuce, wszechstronne zainteresowania astronomią, medycyną oraz genealogią, ale przede wszystkim zdobył on sławę jako wódz armii oraz dowódca Departamentu Bezpieczeństwa na dworze cesarskim. Za służbę w czasie wojny go-sannen-no eki Minamoto Yoshimitsu został gubernatorem prowincji Kai (jap. Kai no Kami) - obecnie prefektura Yamanashi. Jemu to przypisuje się udoskonalenie tegoi Minamotów, poprzez studiowanie anatomii oraz eksperymenty na ciałach skazańców. Wedle przykazu na jego umiejętności oraz charyzmę miały wpływ praktyki ezoteryczne, które w późniejszych latach stosował w świątyni Onjo (jap. Onjo-ji), przyjmując jednocześnie buddyjskie imię Gyobu Nyūdō. U kresu swych dni Minamoto Yoshimitsu przekazał sztandar oraz rynsztunek wspomnianemu już Yoshikiyo i w ten tradycyjny sposób wyznaczył tym samym swojego następce.

Minamoto Nobuyoshi (alias Takeda Tarō, 1128-1186) via Minamoto Kiyomitsu (1110-1168) wnuk Yoshikyo osiedlił się w miejscowości Takeda, położonej w okręgu Kitakoma w prowincji Kai, od której przyjął nazwisko i wobec tego zapoczatkował linię Takedów z Kai. Nobuyoshi wspierał Minamoto Yoritomo w wojnach Genpei (1180 – 1185) przeciw rodowi Taira. Po klęsce Tairów, Yoritomo został pierwszym shōgunem z okresu Kamakura (1185–1333), a Nobuyoshi jego najważniejszym wasalem piastującym m.in. wysokie urzędy w prowincjach Tōtōmi i Suruga. Nobuyoshi zbudował szkołę wojskową oraz szkołe strzelania z łuku. Jego syn Takeda Nobumitsu (alias Isawa Gorō, 1162-1248) był kuni-no kami – gubernatorem prowincji Izuma oraz shūgo – gubernatorem wojskowym w Kai. Podczas Jōkyū-no ran (,,zamieszki ery Jōkyū) w roku 1221 wspierał on ród Hōjō, za co w nagrodę otrzymał tytuł shūgo prowincji Aki. Nobumitsu słynął z umiejętności jeździeckich i łuczniczych. Założył on Takeda-ryū Kisha Yabusame - szkołę uczącą łucznictwa konnego, starożytnych zwyczajów oraz zasad łuczniczych. Nobumitsu zaliczany jest do ,,Wielkiej Czwórki" (jap. Shitennō) mistrzów łucznictwa okresu średniowiecza, obok Ogasawary Nagakiyo, Unno Yukiuji oraz Mochizuki'ego Shigetaka. Następnie Takeda Nobutake (1292-1359) za wspieranie Ashikage Takaujiego (1305-1358), pierwszego shōguna z linii Ashikaga, otrzymał urząd Tandai – namiestnika na Kyūshū. Do okresu Sengoku (jap. Sengoku-jidai, 1467/1493 - 1573) głowy rodu Takeda byli Shūgo-daimyō w prowincjach Kai, Aki i Wakasa. Kontynuowanie władzy Shūgo-daimyō w epoce Sengoku, udało się tylko czterem rodom, do których zaliczał się również ród Takeda.

Najbardziej znanym przedstawicielem Takedów był Takeda Harunobu (1521-1573), znany bardziej pod swoim mnisim imieniem Shingen, które otrzymał w roku 1551. Horunobu w wieku 21 lat zostaje głowa rodu. Spośród jego licznych kampanii wojennych najbardziej znane są:

  • bitwa bod Sezawa (09 marca 1542 r.) - zwycięstwo nad czterokrotnie liczniejszą armią połączonych sił Ogasawary Nagatoki (1519 – 1583) , Suwy Yorishige (1516–1542), Murakamiego Yoshikiyo (1501 – 1573), Kisy Yoshiyasu i Tozawy Yorichika,
  • bitwy Kawankajima – pieć bitew rozegranych w latach 1553-1564 pomiędzy Takedą Shingenem a Uesugim Kenshinem (1530-1623) z prowincji Echigo,
  • bitwa pod Mikatagaharą (22 grudnia 1572) – jedna z największych bitew epoko Sengoku, w której Shingen pokonał połączone sił Tokugawy Ieyasu (1542-1616) i Ody Nobunagi (1534-1582),
  • Pięć miesięcy po bitwie pod Mikatagaharą Takeda Shingen umiera. Na jego nastepcę ród wybrał nieupełnoletnionego wnuka Shingen'a - Takede Nobukatsu (1567-1582), w imieniu którego władzę sprawował Takeda Suwa Shirō Katsuyori (1546-1582) - jego ojciec. Tu należy wspomnieć młodszego brata Shingena - Takede Nobushige (1525–1561) słynącego ze swojej wojennej intuicji oraz mądrości, autora napisanego w roku 1558 Kyūjūkyū Kakun - zbioru dewiz przeznaczonych dla członków rodu Takeda.

    Wracając do Katsuyoriego, w roku 1574 zajął on niezdobyty przez jego ojca, a należący do Tokugawy Ieyasu zamek Takatenjin (jap. Takatenjin-jō). Następnie w bitwie z połączonym siłami Ody Nobunagi i Tokugawy Ieyasu pod Nagashino w roku 1575, Katsuyori musiał wycofać się z pola walki, w wyniku zastosowania, po raz pierwszy w Japonii, przez Nobunage taktyki kontrmarszy – wymiennych salw z muszkietów oraz palisad. Dodajmy tu, że w Europie taktykę kontrmarszy opracował dopiero w 1594 Wilhelm Ludwik von Nassaus.

    W roku 1581 Nobunaga i Ieyesu zmobilizowali siły, które podobno osiągnęły liczbę 180 tys. ludzi, i wyruszyli przeciwko Katsuyoriemu, dysponującym siłami 20 tys. wojowników. Walki toczyły się przez kilka miesięcy. W końcu Katsuyori z liczbą 100/300 wojowników próbował schronić się w starej twierdzy Takedów - Iwadono, nadzorowanej przez ich generała - Oyamade Nobushige (1545 – 1582) uczestnika m.in. bitew Kawanakajima , Mikatagahara oraz Nagashino. Nobushige zdradzając Takedów, odmówił wejścia Katsuyoriemu do twierdzy. Po tym zdarzeniu Katsuyori został osaczony przez wojaka Nobunagi w liczbie okuło 3000 – 4000 wojowników pod Temmokuzan. Aby uniknąć zhańbienia Katsuyori popełnił wraz z małżonką, synem Nobukatsu oraz służącymi samobójstwo, a jego wojownicy - zabijając około tysiąca przeciwników - poległi w walce. Działo się to w trzecim miesiącu 1582 roku, a data ta jest uważana za koniec świetności rodu Takeda. Zdrajca Oyamade Nobushige został stracony przez swoich nowych mocodawców za zdradę, gdy udał się do obozu rodu Oda po nagrodę.

    W wyniku walk okresu Azuchi - Momoyama (jap. Azuchi-Mamoyama jidai, 1568-1603) Tokugawa Ieyasu w roku 1603 został shōgunem, rozpoczynając tym samym epokę Edo (jap. Edo jidai) oraz rządy rodu Tokugawa trwające 265 lat. Okres ten często określany jest jako reżim Tokugawa, ze względu na środki stosowane w celu jego utrzymania, takie jak: terror, inwigilacja, izolacja społeczeństwa (niemożność opuszczania kraju, ogrniczenie do minimum kontaktów zewnętrznych), wprowadzanie przepisów ograniczających własność majątkową, wolność ubioru, wolność wyznania itp.. Wystarczy tu wspomnieć o przepisach zawartych w Buke-shohatto oraz Kuge-shohatto. Istotnym faktem powstania shōgunatu Tokugawa jest to, że Ieyasu, aby otrzymać funkcje shōguna prawdopodobnie dopuścił się uzurpacji, wywodząc swoje pochodzenia od cesarza Seiwa poprzez ród Nitta. Historycy nie znaleźli dowodów potwierdzających cesarskich korzeni Ieyasu, bez których nie można było otrzymać tytułu shōguna, a początki rodu Matsudaira - Tokugawa Ieyasu urodził się jako Matsudaira Takechiyo - są niejasne.

    Takedowie przetrwali ten trudny okres dzięki zapobiegliwości rodu. W lutym 1574 roku przybył, zgodnie z testamentem Takedy Shingena, do Ashiny Moriuji'ego (1521–1580) – daimyō w Aizu w okręgu Mutsu (dziś prefektura Fukushima) - Takeda Kunitsugu (alias Takeda Tosa Kunitsugu, 1551-1592). Moruji jako sojusznik Shingena przyjął na służbę Kunitsugiego jako Jitō Kashira – szefa komisarzy majątków ziemskich, dając mu 50 ha ziemi w Nishi Aizu Muratakata, gdzie z małym odziałem piętnastu konnych i dziesięciu pieszych wojowników zamieszkał on w miejscu zwanym Oikeda. Kunitsugu kazał naprawić starą buddyjską świątynie Seinei (jap. Seinei-ji), zbudowaną przez Tamuramaro Sakanoue (758-811) – drugiego sei'i-taishōgun'a, zmieniając jednocześnie jej nazwę na Saiko-ji oraz wiążąc ją ze świątyną Tennei (jap. Tennei-ji) w Aizu. Kunitsuge pełnił również obowiązki arcykapłana (jap. gūji) świątyni Ise (jap. Ise-gū) w Aizu, uważanej za opiekuńczą w stosunku do świątyni Saiko. Funkcje tą dziedziczyli jego potomkowie. Tradycje rodu, dostosowując do obecnych działań, zaczęto przekazywać w formie Takeda-ke Kogusoku – umiejętności walki w lekkiej zbroi z użyciem różnego rodzaju krótkiej broni lub bez niej, którą wykorzystywano w aresztowaniu przestępców.

    Tokugawa Ieyasu, który podczas pełnienia funkcji shōguna, oficjalnie uznał i włączył do polityki shōgunatu Takeda-ryū (alias Koshu-ryū), jako spuściznę swojego wroga Takedy Shingena, przedstawionej w ,,Kronikach militarnych rodu Takeda z Kai" (jap. Kōyō Gunkan), obejmujących lata od narodzin Shingena, aż po śmierć Katsuyoriego. W części dokumentu o nazwie Heihō Okigi-sho przedstawia się Takede Shingena jako wzór władcy-wojownika, natomiast jego syna Katsuyoriego jako jego przeciwieństwo. Za rządów Tokugawa jako autora tej części Kōyō Gunkan podawano jednego z 24 generałów Shingena - Kōsake Danjō Masanobu (1527–1578), natomiast jako kompilatora całości w roku 1616 Obate Kagenori (1572-1663) – wasala Ieyasu. Badania historyczne podważyły autorstwo Masunobu, a wydarzenia podane w kronice po porównaniu z innymi źródłami historycznymi, uznano za sprzeczne z faktami. Tu należy zadać pytania: dlaczego Tokugawa Ieyasu chciał nobilitować Shingena i oczernić Katsuyoriego oraz skąd u niego uznanie dla tradycji Takedów - jego zaciekłych wrogów? Faktem jest, że Kōyō Gunkan miała duży wpływ na kastę wojowników w okresie Tokugawa. Będąc swoistą ,,biblią samurajów" uczyła historii oraz strategii wojskowej z okresu Sengoku, ale przede wszystkim pełniła rolę podręcznika etyki. Biorąc pod uwagę podszywania się autora Kōyō Gunkan pod generałów Shingena, fałszowania w niej historii oraz propagowania pseudo-etyki pasującej do reżimu Tokugawa, łatwo wyjaśnia intencje postępowania Ieyasu i jego następców.

    Wnuk IeyasuYukimatsa (1611-1673) będącym czwartym synem shōguna Tokugawy Hidetady (1579-1632), jako nieślubne dziecko, został oddany do adopcji. Na jego przybraną matkę wybrano panią Kenshoin (1545-1622) - wdowę po Anayamie Nobukimi (1541–1582), drugą córkę Shingena oraz pani Sanjō (1521– 1570). W wieku siedmiu lat Yukimatsu został adoptowany przez Hoshina Masamitsu (1561–1631), a w wieku dojrzałym przyjął nazwisko Hoshina Masayuki. W roku 1643 Masayuki został daimyō w Aizu i zakłada linię, która pod nazwą Matsudaira rządził w Aizu aż do wojny boshin-sensō (1868–1869). Nazwisko Matsudaira, jak już wspomniano, było nazwiskiem rodowym Tokugawy Ieyasu. Według przekazu ustnego Masayuki zapoznał się z umiejętnościami rodu Takeda. W roku 1651 z woli trzeciego shōguna Tokugawy Iemitsu (1604-1561) Masayuki został Taisei san'yo - opiekunem oraz doradcą dziesięcioletniego shōguna Tokugawy Ietsuny (1641-1680). Funkcje tą pełnił w latach 1651-1669, podczas których zainicjował wykorzystanie przekazu Takeda-ke Kogusoku, nazywanym również Aizu Todome lub Aizu Otome, w celu zastosowania go do utrzymania porządku na zamku oraz opracowania Oshikiuchi (alias Aizu Oshikiuchi), inaczej zwanym Gotenjutsu – systemu walki wewnątrz pałacu/zamku dla starszych rangą doradców, wasali shōguna oraz niektórych członków załogi zamku. Podaje się również, że w Oshikiuchi uczono formalnej etykiety dworskiej, a nauka walki była jej częścią. W ten sposób wojownicy z Aizu zaczęli pełnić funkcje ochrony shōguna i dworu. Prawdopodobnie działania te podyktowane były próbami zamachu na życie shōguna takimi jak: spisek rōninow Yui Shōsetsu (1605 – 1651) i Marubashi Chūya (?-1651), spisek zorganizowany przez rōnina Bekki Shōzaemon (?-1562) itp.. Również podaje się, że przekaz rodu Takeda jako Otome waza no Aizu-han – wewnętrzne techniki klanu Aizu przeznaczony były tylko dla: samurajów w randze hatamoto, starszych rangą, członków straży zamkowej obu płci (kobiecej straży haremu Ōoku na zamku w Edo) oraz tych osób, których ranga lub funkcja to uzasadniała.

    Hoshina Masayuki opanował również walkę mieczem szkoły Ono-ha Ittō-ryū, którą przekazał mu nauczyciel shōguna Ono Jirōemon Tadatsune. Tadatsune jako pierwszy użuł nazwy Ono-ha Ittō-ryū dla technik swojego ojca Ono Jirōemon'a Tadaaki'ego (alias Mikogami Tenzen, 1565-1628), który był uczniem i zarazem następcą Itō Ittōsai'a Kagehisa'kiego (w zależności od źródła ur. 1550/1560, zm. 1628/1632/1653) – założyciela Ittō-ryū. Oshikiuch oraz Ono-ha Ittō-ryū było częścią wyszkolenia władców domeny Aizu. Na strażników Oshikiuchi wybrano rodzinę Saigō pochodzącej od rodu Saigō z Mikawa (dzisejsza prefektura Aichi), której członkowie pełnili funkcje hittōgarō – głównego starszego doradcy w Aizu.

    W rodzie Takeda po Kunitsugu linie kontynuowali Takeda Chikara, następnie Takeda Nobutsugu, a po kolejnych czterech pokoleniach Takeda Soemon (1758 – 1853), który rownież studiowal Onmyōdō (czytane również jako On'yōdō, In'yōdō – starożytną ezoteryczną kosmologię, łączącą nauki przyrodnicze z okultyzmem, opartą na chińskiej filozofii Wu xing oraz yin-yang (jap. in-yō). Soemon pobierał nauki Onmyōdō w Kioto u rodziny Tsuchimikado - pochodzącej od sławnego wróżbity Abe no Seimei'a (921-1005) - ostatecznie otrzymując tytuł Takumi no Kami oraz licencje mistrza – menkyo, po czym przyjął on nazwisko Takeda Takumi no Kamisoemon. Po powrocie do rodzinnego Oikeda, pełnił on funkcje gūji w świątyni Ise w Aizu, gdzie dał się poznać jako ekspert Shintō, taoistyczny wróżbita oraz mistrz rzemiosła wojennego. Jemu to przypisuje się opracowanie doktryny filozoficznej aiki inyōhō, będącej zastosowaniem zasad yin-yang do oddychania i obalania przeciwnika w późniejszym Daitō-ryū Aiki-jūjutsu. Soemon również przekazywał swoje ezoteryczne umiejętności, a jednym z jego uczniów był Saigō Tanomo Chikanori (1830 – 1903) – pełniący w tym czasie funkcje hittōgarō w Aizu.

    Pierworodny syn Soemona - Takeda Sōkichi (1819-1906) odziedziczył ziemie w Oikeda. Praktykował on sumō, ken-jutsu – walkę mieczem, sō-jutsu – walkę włócznią oraz tradycje rodową Takedów. Po otrzymaniu zgody z okręgu, Sōkichi wraz z dwoma innymi rówieśnikami, wyruszył w podroż po Japonii, mająca na celu poszerzenia swoich umiejętności i konfrontacje w turniejach sumō. Wynikiem tej podroży było otrzymanie tytułu ōzeki – drugi najwyższy ranga tytuł w sumō, oraz nadanie przez daimyō Aizu pseudonimu sumō - Shiraitōzeki. Sōkoichi założył w własnej posiadłości dohyō – ring do walki sumō, gdzie uczył i utrzymywał zawodników tej dyscypliny, co świadczyło o bardzo wysokim poziomie jego szkolenia. Sōkoichi ożenił się z Tomi Kurokochi – córką Kurokochi Dengoro Kanenori, mistrza rzemiosła wojennego w Nisshinkanie (jap. Aizu Hanko Nisshin-kan)– szkole dla dzieci samurajów założonej w roku 1803 przez Tanake Gensai (1748-1808) w zamku Aizu-wakamatsu (jap. Aizu-wakamatsu-jo), zwanym również zamkiem Tsuruga (jap. Tsuruga-jo). Sōkichi brał udział w tłumieniu „Hamaguri Gomon no Hen” (Incydentu cesarskiej bramy Hamugiro) w lipcu 1864 oraz dwóch karnych ekspedycjach przeciw Chōshū w roku 1864 oraz w roku 1866. Podczas wojny boshin-sensō shōgunat powołał „Edo Sumo Ōzeki” - oddziały artylerii złożone z sumōtori. Takim trzydziestoosobowym oddziałem zapaśników (jap. Rikishitai) z Aizu dowodził Sōkoichi. Prawdopodobnie członkiem tego oddziału był jego najstarszy syn Sōkatsu. Odział ten brał udział w bitwach Toba - Fushimi w styczniu oraz Shirakawaguchi między kwietniem i lipcem 1868 roku. Sōkichi znany był z twardej reki w stosunku do tchórzliwych żołnierzy oraz ze wspierania tych, których okropności bitwy przeraziły, a także ze swojej odwagi i umiejętności walki włócznia, za pomocą której wywalczył sobie u przeciwników przydomek „Demon Sōkichi”. Za zasługi w walce awansował na yoriaiseki – szafa magistratu, a w imieniu oddziału zapaśników otrzymał od Matsudairy Katamoriego (1836-1893) – daymiō w Aizu list uznania za męstwo i działania artyleryjskie. Podczas oblężenia zamku Aizu-wakamatsu w październiku 1868 roku, wraz z Saigō Tanomo, Sōkoichi wydostał się na zewnątrz i udał się do Sendai w prefekturze Yamata, gdzie próbował werbować zapaśników sumō. Tam zastała go wieść o upadku wojsk domeny Aizu. Po powrocie do Oikeda, Sōkichi prowadził szkołe typu terakoya przy świątyni Saiko.

    Drugim synem Sōkichiego był urodzony 10-tego października 1859 roku Takeda Sōkaku (alias Takeda Sōkaku Minamoto no Masayoshi), którego ojciec od dziecka uczył Takeda jū-jutsu oraz sumō, a jego dziadek po kądzieli Kurokochi Dengoro przekazywał mu tajniki Hōzōin-ryū Takada-ha sōjutsu.

    Hōzōin-ryū Takada-ha sōjutsu to zapoczątkowana około 1610 roku przez Takade Matabei'a Yoshitsugu gałąź Hōzōin-ryū (alias Hōzōin-ryū sōjutsu) - szkoły założonej przez głównego kapłana (jap. inshu) Hōzōin, sub-świątyni kompleksu świątynnego Kōfuku (jap. Kōfuku-ji) w Nara, o imieniu Hōzōin Kakuzenbō In'ei (1521-1607), który zapoznany był z technikami szkoł Nen-ryū oraz Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū. Jemu to przypisuje się wynalezienie jumonji-yari – włóczni zakończone ostrzem skrzyżowanym z półksiężycem – pod wpływem odbicia półkiężyca na tle swojej włóczni w stawie. Dodajmy, że świątynie z Kōfuku-ji utrzymywały dużą liczbę mnichów-wojowników (jap. sōhei).

    Jako ośmiolatek Sōkaku był świadkiem oblężenia zamku Aizu-wakamatsu. W wieku dwunastu lat, mimo zakazom ojca, startował i wygrywał w regionalnych turniejach sumō.

    W roku 1873 mając czternaście lat Sōkaku został uchi-deshi (domowym uczniem) Sakakibary Kenkichi'ego (1830-1894) - pochodzącego tak jak Sōkaku z linii Seiwa-Genji, czternastego pryncypała szkoły Jiki Shinkage-ryū. Nazwa Jiki Shinkage-ryū (bardziej formalnie Kashima Shinden Jiki Shinkage-ryū), którą można przetłumaczyć m.in. jako ,,Prawdziwe Shinkage-ryū", ,,Zgodny z Duchem Kage-ryū", albo interpretowane jako Jikishin Kage-ryū, tłumaczone wtedy jako ,,Linia Kage-ryū przebudzonego umysłu", została użyta po raz pierwszy przez Yamade Heizaemon'a Ippūsai'a Mitsunori'ego (1638-1716), w celu wyjaśnienia statusu tej linii przekazu Shinkage-ryū wobec przekazu linii Edo Yagyū. W genealogii tej szkoły pierwszy pryncypał to Matsumoto Bizen-no-Kami Naokatsu (1468–1524) - założyciel Kashima Shin-ryū (alias Kashima Shinkage-ryū), a drugi pryncypał to Kamiizumi Ise no Kami Nobutsuna (alias Kōizumi Ise no Kami Nobutsuna; Musashi no Kami; Hidetsuna zamiast Nobutsuna, 1508-1577) - założyciel Shinkage-ryū. Od roku 1874 Sōkaku brał udział w publicznych turniejach szermierczych gekken kōgyō (używano na nich tylko nieśmiercionośnej broni), które były organizowane przez Gekikenkai - organizację założoną 1873 roku przez Kenkichi'ego. Ostatecznie Sōkaku otrzymał od Sakakibary Kenkichi'ego pełeną licencje przekazu (jap. Menkyo Kaiden) w Jiki Shinkage-ryū.

    Natomiast Okusawa Shichisai zapoznał go z Kiraku-ryū - szkołą pierwotnie uczącą kompleksowej walki na polu bitwy (jap. sōgo bu-jutsu), założonej w XV wieku przez Tode Echigo no Kami.

    W roku 1876 w wieku 17 lat Sōkaku otrzymał licencje nauczyciela szkoły Ono-ha Ittō-ryū od Shibuya Toma.

    W tym samym roku po śmierci Sōkatsu - jego starszego brata, Sōkaku zostaje wysłany do świątyni Tsutsukowake (jap. Tsutsukowake Jinja) we wschodniej części powiatu Shirakawa w prefekturze Fukushima, by zastąpić brata w funkcji kapłańskiej. Jego nauczycielem zostaje Saigō Tanomo, który po wyjściu z więzienia po klęsce wojsk Republiki Ezo (jap. Ezo Kyōwakoku) został kapłanem shintō (jap. Shinshoku) przyjmując imię Hoshina Chikanori. Sōkaku jednak porzuca obowiązki kapłańskie by dołączyć do wojsk antyrządowych Saigō Takamoriego (1828-1877) na Kyūshū. Wykorzystując polecający go list od Sakakibary Kenkichi do Momonoi Shunzō (1826-1886) - mistrza szkoły Kyoshin Meichi-ryū, Sōkaku spędza kilka miesięcy w mieście Sakai, poznając tą szkołę. Kyoshin Meichi-ryū została założona w latach 1872-1781 przez Momonoi'ego Hachirōzaemon'a Naoyoshi'ego na bazie Horiuchi-ryū, Ittō-ryū, Toda-ryū oraz innych systemów. W roku 1773 Hachirōzaemon Naoyoshi założył w Edo dōjō pod nazwą Shigakkan, które w roku 1849 Momonoi Shunzō przenosi do nowego miejsca, znajdującego się na obszarze Minami Hatchōbori w Edo. Tam to Shigakkan zasłynęł jako jedno z trzech - obok Gempukan'u oraz Rempeikan'u - wielkich dōjō w Edo końca epoki Tokugawa.

    Następnie na początku roku 1877 Sōkaku opuszcza Sakai by dołączyć do wojsk Takamoriego. Jednak zmienił on plany na rzecz musha shugyō – „pielgrzymki wojownika” mającej na celu zwiększenie oraz sprawdzenia swoich umiejętności poprzez udział w walce i pojedynkach. Ta „wędrówka”, trwająca przeszło 10 lat, obejmowała m.in. południową cześć Honshū, wyspę Kyūshū, wyspy archipelagu Okinawa, prawdopodobnie Hawaje, Hokkaido. Poza szkoleniem, pojedynkami, walkami z grupami bandytów, czym Sōkaku zasłużył sobie na przydomek ,,Mały Górski Demon z Aizu" (jap. „Aizu no Kotengu”, termin mały użyto z powodu wzrostu Sōkaku, mierzącego zaledwie około 1,5 metra), w tym okresie zapoznał się on z ascetycznymi praktykami buddyzmu ezoterycznego (jap. Mikkyō). Wielokrotnie przebywał na odosobnieniach w świątyniach takich jak: Udo-jingū na Kyūshū, Futarasan jinja w Nikkō, Sanzan-Gosai-den na górze Haguro (jap. Haguro-san) - jednym z ważniejszych przybytków ruchu shugendō.

    W roku 1888 Sōkaku żeni się z panią Kon, z która miął dwójkę dzieci.

    Od następnego roku Sōkaku wielokrotnie odwiedzał Hoshina Chikanori'ego w świątyniach: Nikkō Tōshōgū w prefekturze Tochigi oraz Ryozen prefektura Fukushima, gdzie znajdowało się dōjō do praktyk ezoterycznych szkoły buddyjskiej Tendai (jap. Tendai-shū). Sōkaku szkolił się u Chikanoriego w technikach ezoterycznych, mających na celu m.in. nauczyć go jasnowidzenia i prekognicji, rozwijania koncentracji umysłu oraz poznawał tajniki Oshikiuchi. 20 maja 1898 roku Hoshina Chikanori za pomocą wiersza:

    „Ludzie, czy wiedzą?
    Choćbyś uderzał w nurt rzeki mieczem,
    nie pozostawisz śladu na wodzie.”

    dał przekaz Sōkaku, który od tego momentu mówi o sobie, jako praktykującym Daitō-ryū Aiki-jūjutsu i szkołę miecza Ono-ha Ittō-ryū. Wzmiankuje się także, że w latach 1891-97 szkolił się on również u swojego ojca Sōkichi'ego.

    Nazwa Daitō-ryū wywodząca się od nazwy zamku, na którym wychował się Minamoto Yoshimitsu, została użyta przez Sōkaku, by uczcić pamięć tego przodka rodu Takeda. Istnieje pogląd, że techniki wywodzące się z pola walki i pochodzące z rodu Takeda to Daitō-ryū Jūjutsu, a techniki pochodzące z Oshikiuchi to Daitō-ryū Aiki-jūjutsu oraz że techniki aiki-jūjutsu są znacznie trudniejsze do opanowania. Inna wersja podaje, że Daitō-ryū Aiki-jūjutsu/Jūjutsu powstało z połączenia Takeda Jūjutsu od Takedy Sōkichi'ego, Oshikiuchi od Hoshiny Chikanori'ego oraz Jiki Shinkage-ryū Ken-jutsu od Sakakibary Kenkichi'ego. Jednakże w dokumentach wystawianych przez Sōkaku tzw. densho (zwój przekazu), nie podawał on ani swojego ojca Sōkichi'ego, ani Hoshiny Chikanori'ego. Dodajmy, że nie ma żadnych densho poprzedzających Sōkaku, mimo że w Daitō-ryū odwołuje się do cesarza Seiwa via rody Minamoto i Takeda.

    Sōkaku używał również innych terminów na Daitō-ryū, to jest Sōkaku-ryū, Takeda-ryū Jūjutsu oraz Takeda-ryū Aiki-jūjutsu. Za czasów Sōkaku program Daitō-ryū zawierał naukę: technik bez broni (jap. tai-jutsu), zrzucania małymi nożami lub ostrzami (jap. shuriken-jutsu) oraz szermierkę (jap. ken-jutsu) z Ono-ha Ittō-ryū dla wybranych uczniów wyższej rangi. Natomiast program Sōkaku-ryū obejmował naukę: walki włócznią (jap. sō-jutsu), walki dwoma mieczami (jap. nitō-ryū), walki długim kijem (jap. bō-jutsu) oraz shuriken-jutsu, będącymi uzupełnieniem do technik aiki-jūjutsu. Konkludując: faktem jest, że Sōkaku był wszechstronnie wykształcony w rzemiośle wojennym oraz w związanej z nim etykietą i technikami ezoterycznymi. Szkolił (o czym poniżej) ogromną ilość ludzi, a swoje nauczanie dostosowywał do ich potrzeb oraz funkcji społecznej jaką pełnili. Stąd zapewne mnogość hipotez na jego temat, jego nauczania oraz koncepcji na temat korzeni Daitō-ryū Aiki-jūjutsu.

    Od roku 1898 Sōkaku zaczął prowadzić księgę przyjęć – Eimeiroku oraz księgę opłat – Shareiroku, w których zapisywane były imiona i nazwiska uczniów, techniki które były im przekazywane, opłaty oraz wszelkie informacje, które Sōkaku uważał za istotne. Z tych ksiąg wynik, że w latach 1898 – 1943 prowadził on seminaria w prefekturach: Miyagi, Iwate, Fukushima, Yamagata, Akita, Hokkaido, Saitama, Aomori oraz w miastach Tokio i Osaka, szkoląc ponad 30 000 osób, głównie wojskowych i policjantów, ale także polityków, sędziów oraz ludzi o wysokiej randze społecznej.

    Od Sōkaku w Daitō-ryū Aiki-jūjutsu tytuł Kyōju Dairi – asystenta z prawem do nauczania otrzymali: Satō Hirotsune (1902), Shimoe Shūtarō (1903), Harada Shinzo (1903), Harada Nobuzō (1903), Mikami Tomiji (1907), Sagawa Nenokichi (1913), Horikawa Taisō (1913), Yoshida Kotarō (1915), Ueshiba Morihei (16 wrzesien 1922), Asano Seikyo (1922), Sagawa Yukiyoshi (1924), Matsuda, Hōsaku Toshimi (1928), Miyano Hikojiro (sierpien 1929), Matsuda Hōsaku (sierpień 1929), Mae Kikutaro (1929), Horikawa Taiso (10 styczen 1930), Horikawa Kōdō (1931) Satō Seishiro (1932), Satō Keisuke (czerwiec 1935), Hisa Takuma (październik 1936), Yoshimura Yoshiteru (1936), Yokoyama Eijiro (czerwiec 1936), Nakatsu Heizaburo (1937), Akune Masayoshi (1937), Kawazoe Kuniyoshi (1937), Takahashi Jun'ichi (27 luty 1937), Kusumoto Koichiro (27 luty 1937), Tonedate Masao (1937), Harada Jozaburo (1937), Togawa Tadae (1939), Uchida Suematsu (1939), Tei Kaichi (1939), Yamamoto Kakuyoshi (1941). W marcu 1939 roku tytul Menkyo Kaiden – pełen przekaz wiedzy, od Takeda Sōkaku otrzymali Hisa Takuma (1895–1980) oraz Tonedate Masao.

    Hisa Takuma (1895-1980) w roku 1920 rozpoczął pracę w tokijskiej gazecie ,,Asahi Shinbun", gdzie dzięki swoim osiągnięciom w sumō oraz za związki ze sztukami walki, był odpowiedzialny za bezpieczeństwo ,,Biura Spraw Ogólnych", narażonego w tamtym czasie na ataki działaczy prawicowych. W roku 1932 za dobre wynika Takuma został awansowany i zarazem przeniesiony do biura gazety w Osace. W roku następnym poznał on Ueshibe Morihei'a (1883-1969, videAikibudō), od którego zaczął poznawać Aiki-jūjutsu. Niestety Morihei nie poinformował ani Takumy, ani jego pracowników z biura gazety, że był uczniem Takedy Sōkaku w Daitō-ryū. Dlatego wszyscy jego uczniowie z ,,Asahi Shinbun" zaczęli nazywać system, który poznawali terminem Asahi-ryū. Morihei regularnie nauczał w Asahi Budō Dōjō do roku 1936, gdy nagle pojawił się tam Sōkaku. Według relacji Takumy, Sōkaku stanął przed nim ze sztyletem za pasem, trzymając w prawej ręce shakujō (skt. khakkhara - kij należący do ,,szesnastu rzeczy z rynsztunku yamabushi (jap. yamabushi jūroku dōgu) i oznajmił, że jest nauczycielem Ueshiby Morihei'a w Aiki-jūjutsu, że nazywa się Takeda oraz że na wieści o tym, że mimo braku doświadczenia Ueshiba uczy tutaj Aiki-jūjutsu, nie mógł dopuścić by na oczach całego świata ucierpiał honor Daitō-ryū Aiki-jūjutsu z powodu słabego nauczania tych technik. Dodał jeszcze, że przybył z Hokkaido najszybciej jak mógł i że jego nauczanie zaczyna się od zaraz. Gdy Morihei dowiedział się od Takumy o przybyciu Sōkaku, nagle opuścił Osake i nie pojawił się już w Asahi Budō Dōjō. Od tego momentu, aż do 1939 roku Sōkaku nauczał w Asahi Budō Dōjō. Jak już odnotowano Hisa Takuma w tym samym roku otrzymał jedną tylko z dwóch licencji Menkyo Kaiden nadanych przez Sōkaku.

    Należy tu dodać, że przez te wszystkie lata Takuma po treningach fotografował z współćwiczącymi każdą technikę pokazaną przez Ueshibe Morihei'a oraz Takede Sōkaku. Łącznie wykonano ponad 1500 fotografii, które opisane przez Takume stworzyły album zawierający około 547 technik, nazywany potocznie Sōden, a jego pełna nazwa brzmi Daitō-ryū Aikibudō densho zenjūikkan mokuroku.

    W roku 1913 Sōkaku ożenił się z panią Sue (1890-1930), z którą miał siedmioro dzieci: Takemune, Tae, Tokimune, Eiko, Munemitsu, Shizuka i Muneyoshi.

    Tokimune (1916–1993) został jego następcą w Daitō-ryū Aiki-jūjutsu oraz Ono-ha Ittō-ryū. Będąc młodzieńcem towarzyszył on ojcu jako Kyōju Dairi podczas seminariów, a w roku 1939 został dyrektorem ds. ogólnych odpowiadającym tylko przed Sōkaku. Podczas II wojny światowej, z powodu powołania do wojska, Tokimune przekazuje Eimeiroku - Sagawie Yukiyoshi.

    25 kwietnia 1943 roku umiera Takeda Sōkaku, który do ostatniego dnia swojego życia był aktywnym nauczycielem budō/bu-jutsu.

    Po powrocie z wojny Tokimune osiedlił się w mieście Abashiri na Hokkaido, gdzie w roku 1946 ukończył kurs dla oficerów policji. W roku 1953 założył tam Daitokan, w którym nauczał Daitō-ryū Aiki-jūjutsu, używając również nazwy Daitō-ryū Aikibudō. Tokimune przeorganizował wiele technik przekazanych mu przez ojca, tworząc program szkoły składający się z technik wymienionych w tradycyjnych zwojach densho oraz przekazywanych ustnie. Lista densho obejmuje:

    Dodatkowo dla wybranych uczniów dołączany jest program z densho o nazwie Ittō-ryū ken-jutsu - zawierający 60 technik.

    Takeda Tokimune umarł 2 grudnia 1993 roku, nie pozostawiając męskiego potomka.

    Po śmierci Tokimune, jego spadkobierczynią została młodsza córka Oshima Kyoko, po rezygnacji jej starszej siostry Yokoyamy Nobuko. We wrześniu 1994 roku maż Oshimy Kyoko, postanowił zmienić nazwisko z Oshima Masanobu na Takeda Masanobu, by móc kierować Daitokanem, w którym obecnie praktykuje jego syn Takeda Hitoshi. W lipcu 1991 roku Tokimune wyznaczył na następce swojego młodszego brata Takeda Munemitsu (1924-1999), który był czwartym synem Sōkaku i Sue. Obecnie jego syn naucza Daitō-ryū Aiki-jūjutsu w małym dōjō w miejscowości Rubeshibe na Hokkaido.

    Źródła – patrz „kontakt”

    Filmy prezentujące Daitō-ryū Aiki-jūjutsu:

    P.S. Członkowie Instytutu Japońskich Tradycji Aikibudō – Kobudō zapoznali się z technikami Daitō-ryū Aiki-jūjutsu dzięki Alain Floquet – uczniowi Soke Tokimune Takeda, dyrektora oddziału (jap. Shibucho) Daitō-ryū Aiki-jūjutsu na Francję oraz Kyōju Dairi mianowanym przez Takede Munemitsu, który w ramach Aikibudō w raz z asystentami: Gérard Clérin (Kyōju Dairi) oraz Paul-Patrick Harmant (1 dan Daitō-ryū) przekazywał je Pawłowi J. Kliglichowi – 4 dan Aikibudō.

    Powrót

      www.laboratoriumkobudo.pl